Gecombineerde bodembehandeling droge bossen
Dit OBN onderzoek onderzoekt of een combinatie van maatregelen – gedeeltelijke verwijdering van strooisel en toevoeging van kalk en steenmeel – kan bijdragen aan herstel van verzuurde droge bosbodems. Doel is de stikstofbalans en bodemchemie te verbeteren zonder het bodemleven blijvend te schaden. De resultaten moeten duidelijk maken of deze aanpak een effectieve herstelstrategie kan zijn voor stikstofgevoelige boshabitats.
Duurzame basenrijkdom natte schraallanden
Natte, basenrijke schraallanden in Nederland zijn vaak kwetsbaar door verzuring. Onderzoek toont dat niet alleen actuele pH, maar vooral latente verzuringscapaciteit in diepere bodemlagen bepalend is voor duurzaamheid. Hoewel soortenrijkdom vaak stabiel lijkt, nemen karakteristieke soorten af. Hydrologische veranderingen kunnen verborgen zuurvorming activeren. Duurzaam herstel vraagt robuust hydrologisch ingrijpen en vermindering van sulfaat- en nitraataanvoer.
Herstel van Zuid-Limburgse hellingmoerassen, het kalkmoeras in het bijzonder
OBN-onderzoek naar Zuid-Limburgse hellingmoerassen benadrukt het unieke kalkmoeras (H7230) met rijk ecosysteem en stikstofbeperkte vegetatie. Historische versnippering en verontreinigd grondwater bedreigen het voortbestaan. Herstel vraagt behoud van infiltratiegebieden, voorkomen van bebossing en constante aanvoer van kalkrijk water. Bodemchemie, microbiële activiteit en hydrologie zijn cruciaal voor fosfaatbinding en ecosysteemkwaliteit.
Herstel van heide door middel van slow release mineralengift
OBN-onderzoek toont dat traditionele bekalking met Dolokal snel pH en basen verhoogt, maar schokeffecten kan veroorzaken in natte heide. Steenmeel (Biolit, Lurgi) biedt een duurzamer alternatief: geleidelijke buffering, verbeterde P-beschikbaarheid en positieve effecten op vegetatie en insecten zonder sterke neveneffecten. Maatwerk is cruciaal, afhankelijk van bodemkenmerken, en opschaling vraagt zorgvuldig monitoren.
Effectgerichte maatregelen voor het herstel en beheer van faunagemeenschappen van heideterreinen
Het rapport analyseert waarom herstel van heidefauna vaak uitblijft. Historische habitatvernietiging en verzuring en vermesting verstoren voedselkwaliteit en voedselwebben. Hoge stikstofdepositie veroorzaakt fosforlimitatie en nutriëntenonbalans, met negatieve effecten op insecten en hogere trofische niveaus. Gangbaar plagbeheer is vaak ineffectief. Duurzaam herstel vraagt landschapsherstel, behoud van organische stof, lichte bekalking en vooral bronreductie van stikstofdepositie
Herstellen van basenrijke venen door het inbrengen van basen
Trilveen is een zeldzaam en soortenrijk laagveentype dat sterk achteruitgaat door verzuring en vermesting. Omdat nieuw trilveen nauwelijks ontstaat, zijn beheermaatregelen noodzakelijk. Onderzoek laat zien dat naast waterhuishouding ook bodemprocessen cruciaal zijn. De rapportage bundelt kennis over maatregelen als inundatie en bevloeiing en biedt water- en natuurbeheerders praktische handvatten voor weloverwogen keuzes.
Herstel van rijkere eikenbossen
Langdurige stikstofdepositie heeft ook in rijkere eikenbossen geleid tot verzuring, nutriëntenonevenwicht en veranderingen in het bodemvoedselweb. Dit onderzoeksrapport beschrijft de actuele systeemtoestand van deze bossen en verkent herstelmogelijkheden. Structureel herstel blijkt beperkt; het perspectief ligt vooral bij het voorkomen van verdere achteruitgang, het behoud van relatief soortenrijke locaties en voorzichtig, goed gemonitord experimenteren, in combinatie met een noodzakelijke daling van stikstofdepositie.
Fosfaattoevoeging heide
Plaggen van heidebodems is veel toegepast als maatregel om de accumulatie van stikstof in de bodem tegen te gaan. Het nadeel van deze maatregel is dat door verwijdering van de organische laag ook een groot deel van de aanwezige P uit het systeem verwijderd wordt.
Een beheeroptie is om plaggen te combineren met een eenmalige bemesting met P, zodanig dat de beschikbare P netto herstelt tot de oorspronkelijke waarden. In dit project is die maatregel onderzocht in een veldexperiment in Nationaal Park de Hoge Veluwe.
Middellange termijneffecten van steenmeelgift en het herstel van droge loofbossen met zomereik
Ontwikkeling van een voor natuurbeheerders effectieve maatregel voor herstel van de mineralenstatus, bodemchemie, bodemleven (microbieel, mycorrhiza), boomvitaliteit, kenmerkende biodiversiteit en de daarbij behorende voedselketens van loofbos met zomereik, door inzicht te verkrijgen in de middellange termijneffectiviteit van bosherstel door steenmeeltoediening.
Stikstof als mogelijke oorzaak van contrasterende aantalstrends bij insectivore vogels van droge bossen en heide
Verhoogde stikstofdepositie beïnvloedt insectivore broedvogels in droge bossen en heide door verzuring en vermesting, wat dichtheid en trends beïnvloedt. Vooral bodemeigenschappen zijn bepalend. Kalktekort en prooiaanbod spelen een rol; herstelmaatregelen kunnen soorten-specifieke reacties verklaren.
Steenmeelgift droge natte heide
Deze studie evalueert de effectiviteit van steenmeel en Dolomietkalk als herstelmaatregelen voor verzuurde droge en vochtige heide. Resultaten tonen positieve effecten van steenmeel op bodem en vegetatie, maar beperkte systeemherstel. Dolomietkalk bood de meeste verbetering, maar met risico’s bij hoge doseringen. Verdere onderzoeken naar doseringen en combinaties zijn nodig.
Bevloeiing met oppervlaktewater als herstelmaatregel in basenrijke trilvenen
Dit onderzoek richt zich op het herstellen en behouden van basenrijke venen, zoals trilvenen, door de inbreng van bufferende stoffen via bevloeiing en andere technieken. Het biedt een leidraad voor beheerders om stikstofgevoelige natuur tegen verzuring en eutrofiering te beschermen.
Stikstofgevoeligheid en maatregelen op de Utrechtse heuvelrug vergeleken met de Veluwe
Verhoogde stikstofdepositie in droge zandlandschappen vereist zorgvuldige herstelmaatregelen. Kleinschalig plaggen en bekalken helpen, maar kunnen andere nutriëntentekorten veroorzaken. Steenmeel biedt hoop als alternatief voor bufferherstel, maar resultaten zijn nog onzeker en herstel blijft maatwerk.
Evaluatie van bekalken in laagveengebieden
Het onderzoek evalueert de effectiviteit van bekalking voor het behoud van verzuurde laagveengebieden. Resultaten tonen dat bekalking kortetermijnverbeteringen kan bieden voor basenhuishouding en vegetatie, maar deze effecten verdwijnen vaak na vijf jaar. Bekalking lijkt minder effectief voor blauwgraslanden en trilvenen, terwijl het tijdelijk voordelen kan bieden voor dotterbloemhooilanden.
Soortenrijke bossen
Het onderzoek onderzoekt hoe biodiversiteit in bossen op voormalige landbouwgrond kan worden verhoogd. Door variaties in aanplant, strooiselkwaliteit en bodemchemie te bestuderen, biedt het richtlijnen voor optimale bosontwikkeling, met focus op fosforbeschikbaarheid, schaduw, en bodembuffering.
Verbetering strooiselafbraak
In het onderzoek werd bekeken of toevoeging van fosfor, bodemfauna, of steenmeel de microarthropoden in verzurende bossen op zandgrond kan verbeteren. Steenmeel verhoogde de pH en de aantallen fungivoren, maar fosfor en bodemfauna hadden geen significante effecten.
Duurzaamheid van basenminnende schraallanden in kwelzones 2021
In schraallanden is verzuring sinds de jaren ’80 een probleem voor vegetatie. Onderzoek tussen 1989 en 2020 toont aan dat de basenverzadiging en pH beïnvloed worden door organische stof en kwelfluxen. Droogte en oxidatie van sulfiden vormen risico’s voor basenminnende vegetatie.
Meer soorten op de hei: heischraal grasland
Deze brochure biedt handvatten om te bepalen welke beheer- en herstelmaatregelen in aanmerking komen om de natuurwaarden van heischrale graslanden te behouden en herstellen. De inhoud is geschreven voor beheerders van terreinen met kansen voor herstel of uitbreiding van heischrale graslanden. Ook is de brochure relevant voor beleidsmedewerkers van provincies.
Praktijkproef heideontwikkeling op voormalige landbouwgrond in het Noordenveld – Dwingelderveld
Het oppervlak aan heiden in Nederland is sterk afgenomen. Dit onderzoek (2011-2018) onderzocht methoden om heide te herstellen op voormalige landbouwgronden. Bekalking en verzuring beïnvloeden pH en nutriënten, terwijl toevoeging van heidemaaisel en -plagsel positief werkt op vegetatie en bodemleven. Actieve ingrepen zijn nodig voor snel heideherstel.
Verzuring van loofbossen op droge zandgronden en herstelmogelijkheden door steenmeeltoediening
In het pleistocene zandlandschap hebben atmosferische depositie van stikstof en zwavel geleid tot bodemverzuring en vermesting, wat resulteerde in verlies van voedselarme habitats. Onderzoek toont aan dat steenmeeltoediening de bodemchemie en bosgezondheid kan verbeteren, hoewel verder onderzoek nodig is.
Beheer & inrichtingsmaatregelen Altenbroek-Noorbeemden
Natuurpunt kocht 44 ha grond rond kasteel Altenbroek, wat een groot natuurgebied creëerde rond de Belgisch-Nederlandse grens. Hierdoor ontstaan kansen om kalkrijke habitats zoals kalkmoeras en kalkgrasland te herstellen, ondanks complexe geohydrologie.
Langetermijneffecten van bosbekalking en -bemesting: de Harderwijkerproef
In het Nederlandse droog zandlandschap veroorzaakt atmosferische depositie verlies van biodiversiteit. Onderzoek naar bosbekalking en mineralengiften toont dat lichte kalkgift (tot 3 ton/ha) verzuringsschade vermindert zonder het ecosysteem te verstoren, maar hogere doses veroorzaken onwenselijke ecologische veranderingen.
Strategieën omgang met overmatige voedingstoffen
Landbouw beïnvloedt bodembiota door nutriënten toevoer en bewerking, vermindert mycorrhiza’s, en verstoort zaadbanken. Herstelstrategieën zoals plaggen en afgraven kunnen snel schrale natuurdoelen bereiken, maar vereisen aanvullende maatregelen. Langdurige verschraling en uitmijnen zijn minder effectief en vereisen verdere studie.
Deskundigenadvies Oostelijke witsnuitlibel in de Catspoele
In 2006 werd de Oostelijke witsnuitlibel ontdekt in de Catspoele, maar de populatie daalde snel. De afname lijkt te liggen in verminderde CO2-concentraties door verstoorde leemlagen, wat het veenmos deed verdwijnen. Verdere maatregelen en onderzoek zijn nodig voor herstel.