OBN-2026-155-RI-BE
Veel beken die afwateren op de Rijntakken en de Maas hebben momenteel geen natuurlijke beekmonding. Dit heeft ecologische consequenties, omdat een open verbinding uitwisseling van dieren, planten en stoffen tussen beek en rivier mogelijk maakt en een natuurlijke peildynamiek faciliteert. Ook vormen beekmondingen landschappelijke gradiënten met eigen leefgebieden en kenmerkende soorten, zowel lateraal, via graduele land-waterovergangen, als longitudinaal. Beekmondingen vormen daarmee een cruciale schakel binnen stroomgebieden (knooppunten), maar zijn op zichzelf geen apart Natura 2000-habitattype of KRW-watertype.
Door eisen vanuit vooral waterveiligheid en bevaarbaarheid zijn veel beken in de afgelopen eeuwen afgesloten van de rivier. Naast de constructie van dijken en kunstwerken komt dit door peilaanpassingen, veranderingen van landgebruik in het stroomgebied en opslibbing van de uiterwaarden. Herstel van beekmondingen is een maatregel die zowel aan KRW- als N2000-doelen bijdraagt. Tegelijkertijd kan meestal de historische situatie niet worden hersteld. Daarom heeft de beheerder behoefte aan een handreiking voor de meest haalbare inrichting om het ecologisch functioneren voor verschillende soortgroepen te optimaliseren. Dit behelst zowel inrichting als beheer en onderhoud van de beekmonding. Hierbij is ook een doorkijk naar de langere termijn van belang, rekening houdend met de verwachte landschappelijke ontwikkeling van de beekmonding en klimaateffecten op bijvoorbeeld de rivierafvoeren.
Een aantal beekmondingen langs met name de Maas is de afgelopen decennia hersteld. De wijze waarop dit uitgevoerd is en de effectiviteit verschilt sterk tussen de projecten. Hiervan kan worden geleerd, zodat het resterende programma en eventuele vervolgopgaven beter voor de dag kunnen komen. Zijn de goede maatregelen genomen, op de juiste wijze? Zijn deze maatregelen voor andere beekmondingen, bijvoorbeeld langs de IJssel en Nederrijn ook toepasbaar? Deze beken verschillen typologisch namelijk aanzienlijk, zowel abiotiek als levensgemeenschappen.
Uitkomsten van dit onderzoek zijn relevant voor waterschappen en Rijkswaterstaat, die gezamenlijk de opgave hebben voor herstel van verbindingen tussen rijkswateren en het regionaal watersysteem binnen stroomgebieden. En voor de TBO’s die het beekdal/de rivieruiterwaarden beheren, zoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten of provinciale landschappen. Een integrale aanpak, waarin water en land worden meegenomen, is van grote meerwaarde bij het herstel van verbindingen en landschapsgradiënten.
De hoofdvraag is wat de potentiële ecologische meerwaarde (voor soortgroepen en ecosysteemfuncties) is van een herstelde beekmonding voor beek, overgangszone en rivier.
