Braakliggend bouwland als speerpunt voor natuurinclusieve akkerbouw in overgangsgebieden?

Op allerlei fronten wordt nagedacht over de inrichting van N2000-overgangsgebieden. Daarbij is een zoektocht gestart naar (een combinatie van) maatregelen die geschikt zijn om negatieve effecten van landbouw op stikstofgevoelige N2000-gebieden te reduceren. Tegelijkertijd wordt de ambitie uitgesproken om de biodiversiteit in overgangsgebieden zelf te bedienen.

Voor overgangsgebieden die voornamelijk bestaan uit akkerbouw lijkt ‘braakliggend bouwland’ in potentie een zeer waardevolle maatregel, omdat tegelijkertijd verschillende doelen worden bediend:

1. Negatieve effecten van landbouw op natuur reduceren: braakliggend bouwland wordt niet bemest, niet beregend en er worden geen bestrijdingsmiddelen gebruikt. Daarmee kan in potentie een belangrijk deel van de negatieve milieueffecten van intensieve akkerbouw op natuurgebieden worden gereduceerd.
2. Potentiële meerwaarde voor fauna uit natuurgebieden: Van oudsher vormde braaklegging een substantieel onderdeel van de gewasrotatie (systeem was door mest gelimiteerd). Heideterreinen en andere natuurgebieden omringd door akkerland bestonden om die reden uit een complex van intensief en extensief gebruikte percelen met verschillen in nutriëntenrijkdom. Naar verwachting kan braakligging in het huidige landschap een waardevol – relatief eutroof – habitat opleveren wat rondom schrale natuurgebieden een waardevolle aanvulling kan zijn voor soorten met een hogere voedselbehoefte (denk aan insecten en insectenetende vogels zoals veldleeuwerik, geelgors, paapje, roodborsttapuit, maar ook muizenetende roofvogels en uilen).
3. Biodiversiteitswaarde voor akkervogels: al decennia lang gaat het slecht met akkervogels. Een groot deel van het agrarisch natuurbeheer bestaat uit laagdrempelige maatregelen (zoals akkerranden) die nog niet het gewenste effect lijken te sorteren. In Duitsland is veel geëxperimenteerd met braakligging als maatregel. De resultaten van deze experimenten voor akkervogels zijn veelbelovend; er worden hoge dichtheden akkervogels zoals veldleeuwerik, grauwe gors en grauwe kiekendief aangetroffen.

Voordat men braakliggend bouwland in Nederland kan inzetten als maatregel in overgangsgebieden (en daar buiten!) dient te worden onderzocht welke varianten van braakliggend bouwland inpasbaar zijn in de huidige landbouwcontext, welke kosten daar mee zijn gemoeid zijn en wat deze varianten opleveren op bovengenoemde doelen.

De te ontwikkelen inzichten zijn relevant voor alle actoren die betrokken zijn bij het vormgeven van overgangsgebieden en/of zich bezighouden met het herstel van biodiversiteit in akkergebieden. De maatregel braakliggend bouwland sluit aan op een aanzienlijk deel van de knelpunten zoals genoemd in het Ecologische Assessment, waaronder; afname areaal en versnippering, nutriëntenonbalans, waterbeschikbaarheid en verdroging, ontbreken van overgangen. Dit onderzoek sluit aan op het Uitvoeringsprogramma Natuur, gezien de potentiële winst wat betreft het reduceren van drukfactoren op natuurgebieden en grote potentiële meerwaarde voor fauna uit natuurgebieden en aan akkerbouw verbonden soorten.