OBN 2008-103
Dit rapport beschrijft de ecologische randvoorwaarden die weidevogels stellen aan hun broedhabitat in het Wormer- en Jisperveld, een voormalig brak laagveengebied met natuurwaarden van internationaal belang. De aanleiding voor het onderzoek was de afname van de grutto sinds het begin van deze eeuw en het verdwijnen van de kemphaan vanaf 2006, terwijl moerasvogels zoals roerdomp, rietzanger en bruine kiekendief juist toenamen. In 2006 werd besloten het beheer drastisch te veranderen met een grotere rol voor boeren, en dit rapport legt de uitgangssituatie vast vóór die veranderingen.
Op veertig percelen zijn biotische en abiotische variabelen gemeten en gekoppeld aan de verspreiding van weidevogelterritoria. De belangrijkste bevinding is dat de prooidichtheid – regenwormen en emelten – de sleutelfactor is voor het voorkomen van grutto, tureluur en kievit. Een tweede belangrijke factor is de vegetatiestructuur: een hoge vegetatie begin maart werkt negatief, evenals verruiging door pitrus en oeverzegge. Opvallend is dat alle negen onderzochte weidevogelsoorten negatief reageren op opgaande landschapselementen zoals bomen, bosjes en masten. De grutto is daarbij de meest gevoelige soort, met een drempel van ruim 260 meter.
Bemesting heeft grote gevolgen: het verhoogt de voedselrijkdom voor volwassen vogels, maar kan nadelig zijn voor kuikens, de waterkwaliteit en de kenmerkende vegetatietypen. Het beheer voor weidevogels staat bovendien op gespannen voet met moeras- en rietvogels, wat vraagt om een ruimtelijke scheiding van weiland- en moerasgebieden.
Het rapport identificeert belangrijke kennishiaten, waaronder de onbekende reproductiesucces, de groeiende populatie overzomerende ganzen en de toegenomen predatie door onder andere kleine mantelmeeuwen. Dit rapport is met name relevant voor weidevogelbeheerders, terreinbeheerders in laagveengebieden en beleidsmakers die werken aan integraal natuurgebiedsbeheer.
