OBN 2011-144-DZ
Nederland bezit binnen Europa het grootste areaal stuifzanden en heeft daarmee een bijzondere verantwoordelijkheid voor het behoud van dit zeldzame en dynamische habitattype. Stuifzanden worden gekenmerkt door openheid, voedselarmoede en verstuiving, processen die essentieel zijn voor de instandhouding van een specifieke en kwetsbare biodiversiteit. Het rapport Effectgerichte maatregelen voor het herstel en beheer van stuifzanden biedt terreinbeheerders praktische handvatten om deze dynamiek te behouden of te herstellen.
Stuifzanden zijn relatief soortenarm, maar herbergen sterk gespecialiseerde en vaak zeldzame soorten die afhankelijk zijn van open, droge en zandige omstandigheden. Een klein aantal soorten is vrijwel uitsluitend aan stuifzanden gebonden, waaronder Ruig schapengras, Stuifzandkorrelloof, Hamerblaadje, Kleine heivlinder, Zandoorworm, Sabelmier en de Draaihals. Het recente verdwijnen van soorten als Duinpieper en Klapekster onderstreept de kwetsbaarheid van dit ecosysteem en de noodzaak van actief beheer.
Een centraal uitgangspunt voor het beheer is het formuleren van een duidelijke beheervisie. Beheerders dienen daarbij vast te leggen welke landschappelijke en ecologische waarden zij op de lange termijn (50–100 jaar) willen behouden of ontwikkelen, eventueel in combinatie met gebruiksfuncties. Bij het opstellen van deze visie spelen verschillende uitgangswaarden een rol. Allereerst de ecologische waarden van open stuifzand, zoals het behoud van specifieke natuurdoeltypen en doelsoorten, tegenover een keuze voor autonome natuurontwikkeling zonder ingrijpen. Daarnaast zijn cultuurhistorische waarden, zoals het behoud van historische stuifzandlandschappen, en aardkundige waarden van belang. Ook huidige en toekomstige gebruiksfuncties, zoals recreatie, moeten expliciet worden meegewogen.
Het rapport benadrukt dat effectief beheer gericht moet zijn op het behouden of herstellen van verstuiving, open zand en landschappelijke variatie. Alleen met een samenhangende langetermijnvisie en doelgericht beheer kunnen stuifzanden hun unieke biodiversiteit behouden en kan verdere achteruitgang van karakteristieke soorten worden voorkomen.
