2018 OBN-222-DZ
Het Nederlandse heidelandschap kampt met sterke biodiversiteitsafname door aanhoudende stikstofdepositie, die leidt tot verzuring en vermesting. Door verzuring raken basische kationen (Ca, Mg, K) uitgeput, neemt aluminium toe en ontstaat een verstoorde N:P-verhouding. Dit veroorzaakt verlies van karakteristieke plantensoorten en werkt door in de fauna, onder meer via verminderde fosfaatbeschikbaarheid en verslechterde voedselkwaliteit voor insecten en hogere trofische niveaus.
Traditionele bekalking met Dolokal (CaMg(CO₃)₂) herstelt snel de bodembuffering. In experimenten in onder andere het Nationaal Park De Hoge Veluwe en de Strabrechtse Heide leidde 4 ton/ha Dolokal binnen drie jaar tot duidelijke pH-stijging, hogere basenverzadiging en sterke toename van uitwisselbaar calcium en magnesium. Vegetatie verruigde niet en het aantal vaatplanten nam lokaal iets toe. Nadelen traden echter op in natte heide met lage CEC: sterke Ca-toename leidde waarschijnlijk tot fosfaatbinding en afname van detritivore Diptera. Ook verschoven K/Ca- en K/Mg-ratio’s ongunstig. Dolokal werkt dus snel, maar kan in kwetsbare systemen schokeffecten veroorzaken.
Steenmeel geldt als langzamer, mogelijk duurzamer alternatief. Biolit (10 ton/ha) verhoogde pH en Ca/Mg gematigder, verbeterde P-beschikbaarheid en verlaagde de N/P-ratio. In natte heide nam het aantal herbivore Diptera toe. Lurgi (Soilfeed) werkte trager, maar leverde naast Ca en Mg ook kalium en liet na drie jaar positieve effecten zien op vegetatiechemie en deels op fauna. Geen van beide steenmelen veroorzaakte P-gebrek of versnelde mineralisatie.
Conclusie: steenmeeltoediening is kansrijk voor duurzaam heideherstel doordat buffering geleidelijk wordt hersteld zonder sterke neveneffecten. Wel verschillen producten in samenstelling en reactiesnelheid; maatwerk is noodzakelijk, afhankelijk van CEC, organische stof en lokale nutriëntenbalans. Opschaling (10–20 ton/ha, eventueel gecombineerd met kleine dolomietgift) wordt aanbevolen, mits zorgvuldig gemonitord. Langetermijneffecten op bodemleven en voedselweb vragen nog nader onderzoek.
