OBN-2000-6
Na tien jaar OBN-projecten is geëvalueerd in hoeverre herstelmaatregelen bijdragen aan het behoud van bedreigde soorten in Nederland. Aanleiding hiervoor was de constatering dat natuurgebieden sinds de jaren tachtig steeds sterker te maken kregen met versnippering en externe druk door verdroging, verzuring en vermesting. Hoewel het Natuurbeleidsplan (1990) inzet op uitbreiding en versterking van natuurgebieden, werd duidelijk dat herstel van milieucondities een langdurig proces is en dat kwetsbare soorten in de tussentijd kunnen verdwijnen. Daarom is binnen het Overlevingsplan Bos en Natuur ingezet op soortgericht herstel, gevolgd door de ontwikkeling van een methode om de effectiviteit van deze inspanningen te beoordelen.
In opdracht van de Dienst Landelijk Gebied is een evaluatiemethodiek ontwikkeld die inzicht geeft in de effecten van OBN-maatregelen op rode-lijstsoorten van hogere planten. Centraal staat het toekennen van een ‘Groene Stip’ aan soorten waarvoor maatregelen aantoonbaar bijdragen aan herstel of behoud. Daarnaast wordt een ‘tipparade’ onderscheiden: soorten die positief reageren, maar waarvoor het bewijs nog onvoldoende is. De methodiek is gebaseerd op gegevens uit referentieprojecten en bevat informatie over maatregelen en standplaatscondities vóór en na uitvoering. Hiermee kan niet alleen de effectiviteit van beleid worden beoordeeld, maar ook prioritering van ecosystemen, bijsturing van beheer en het signaleren van kennislacunes.
De resultaten laten sterke verschillen zien tussen ecosystemen. In vennen en natte duinvalleien zijn relatief veel Groene Stippen toegekend en reageren veel soorten positief. Ook vochtige en natte graslanden en kalkgraslanden tonen herstelpotentie, zij het in mindere mate. Droge heide en droge duinen laten daarentegen weinig positieve effecten zien, wat erop wijst dat effectgerichte maatregelen hier beperkt rendement hebben. Voor deze systemen lijkt een brongerichte aanpak, met name gericht op het verminderen van atmosferische depositie, onmisbaar.
De methodiek blijkt geschikt voor beleids- en beheerevaluaties en biedt richting aan toekomstig onderzoek. Verdere uitbreiding met andere ecosystemen en soortgroepen is noodzakelijk om een completer beeld te krijgen van de effectiviteit van natuurherstel in Nederland.
