Rapportnummer 2025/OBN-2022-006-HE
In dit onderzoek is gekeken hoe vanuit het concept systeemherstel kansrijke locaties voor (herstel)maatregelen in het Heuvelland kunnen worden geïdentificeerd. Centraal stond het ontwikkelen en toepassen van een systematische, landschapsbrede aanpak, waarbij expliciet de samenhang in het landschap is meegenomen. Deze samenhang blijft bij traditioneel natuurherstel, dat vaak is gericht op afzonderlijke habitattypen of soorten, veelal onderbelicht.
Als basis voor de gekozen aanpak is eerst de landschapsecologische context van het Heuvelland beschreven en is een definitie van systeemherstel geformuleerd. Vervolgens zijn de kansen en knelpunten van verschillende begroeiingstypen uitgewerkt. Knelpunten en maatregelen zijn geordend op drie niveaus: standplaatsniveau (beheer en lokale maatregelen), procesniveau (zoals waterbeheer en agrarisch gebruik) en systeemniveau (onder andere stikstofdepositie en verdroging). Voor effectief systeemherstel blijken maatregelen op alle drie niveaus noodzakelijk.
Het project had tot doel kansrijke zoekgebieden te identificeren en voor twee voorbeeldgebieden kansrijke locaties voor (herstel)maatregelen aan te wijzen vanuit het principe van systeemherstel. Daarbij is herstel niet benaderd per type, maar vanuit de onderlinge samenhang en verwevenheid van habitattypen, soorten, landschapselementen en abiotische processen. Als uitgangspunt dienden de Europese beleidsdoelen, met 14 habitattypen en 12 soorten van de Habitatrichtlijn.
Om kansrijke locaties voor herstel te bepalen zijn verschillende invalshoeken meegenomen, waaronder kennis en data over habitattypen en soorten, faunistische rijkdom, bodemchemie, ecohydrologie en landschapselementen. Op km-hokniveau is de kansrijkdom per habitattype beoordeeld op basis van het voorkomen van karakteristieke soorten en aanvullende criteria zoals bodemtype en vegetatiegegevens. Door deze informatie te combineren met faunagegevens en bodemchemische meetpunten zijn kansrijkdomkaarten voor meerdere natuurwaarden opgesteld. Uit de bodemchemische gegevens blijkt dat veel voormalige landbouwgronden sterk fosfaatverrijkt zijn, wat directe omvorming bemoeilijkt. Door het combineren van de verschillende kaarten zijn negen zoekgebieden voor systeemherstel afgebakend, waarvan twee voorbeeldgebieden nader zijn uitgewerkt.
