De veenbasis vormt een slecht tot zeer slecht doorlatende laag tussen de bovenliggende veenlaag en een onderliggende zandpakket. Deze laag voorkomt dat grondwater uit het veen wegzakt, waardoor het veen nat blijft en veenvorming mogelijk blijft. Bij een lagere grondwaterstand in het zand kan zich lucht tussen de veenbasis en het grondwater bevinden. Een organische veenbasis kan hierdoor kwetsbaar zijn voor biologische afbraak door blootstelling aan lucht (zuurstof) en uitdrogen, wat leidt tot krimpscheuren en verhoogde doorlatendheid voor lucht en water. Organische stof kan ook worden afgebroken door zuurstof in nitraat en sulfaat in water, zelfs bij een verzadigde ondergrond.
Uit onderzoek blijkt echter dat de hoeveelheid zuurstof in een luchtbel onder de veenbasis onvoldoende is voor significante afbraak. De zuurstoftoevoer van de randen van het veensysteem naar de luchtbel is de beperkende factor. Dit geldt ook voor de afbraak door nitraat en sulfaat in een verzadigde zandondergrond; de concentraties zijn te laag om de veenbasis substantieel aan te tasten. Als de bovenliggende veenlaag nat blijft, speelt krimp van de veenbasislagen geen rol. Bij de onderzoekslocatie in het Wierdense Veld zakte de grondwaterstand in de droge herfst van 2016 door een drainagegat tot in de veenbasis, wat lekkage veroorzaakte. Het wordt aanbevolen om dergelijke lekkage te minimaliseren.
