2007/dk072-O
Jeneverbesstruwelen zijn een kenmerkend onderdeel van de Nederlandse heide- en stuifzandlandschappen, met een grote cultuurhistorische waarde en een hoge biodiversiteit aan onder meer paddenstoelen en levermossen. Tot voor kort was het slecht gesteld met de soort: in zestig jaar tijd waren vrijwel geen zaailingen meer waargenomen, waardoor bestaande struwelen verouderden en hun bijzondere soorten geleidelijk verdwenen.
Dit OBN-onderzoek brengt een voorzichtig keerpunt in beeld. Verspreid over meerdere natuurgebieden en bodemtypen wordt weer jeneverbesverjonging aangetroffen — zij het in geringe aantallen. Waarschijnlijk speelt de ineenstorting van de konijnenpopulatie (door strenge winters en het VHD-virus) hierbij een sleutelrol. De meest kansrijke plekken voor vestiging liggen dicht bij bestaande struwelen, op relatief jonge bodems met een gunstige basenhuishouding en in vroege successiestadia met een open kruidlaag. Opvallend is dat 80% van de verjongingsplekken in het open veld ligt in gebieden met grote grazers — niet vanwege de begrazingsdruk, maar vanwege de “trappeldruk” die zaden afdekt en uitdroging tegengaat.
De conclusie is dat uitsterven op korte termijn niet te vrezen is, maar dat spontane ontwikkeling van nieuwe struwelen op de meeste plekken niet te verwachten valt. Aanvullende beheermaatregelen zijn noodzakelijk, zoals het uitstrooien van bessen, periodieke inzet van vee en — na kieming — uit rasteren van zaailingen. Voor herstel van het complete jeneverbsecosysteem zijn bovendien ingrijpendere maatrijven nodig, waarbij de bovengrond wordt verwijderd en basenrijke, fosfaatarme omstandigheden worden gecreëerd.
