OBN-2014-186-DZ
In bossen op mineralenarme zandbodems is de biodiversiteit de afgelopen decennia sterk afgenomen. Dit blijkt onder meer uit achteruitgang van roofvogels, spechten en andere bosvogels, en uit opvallend lage rupsenvraat in zomereiken. Langlopend onderzoek naar de Sperwer wees op een gebrekkige voedselkwaliteit, mogelijk veroorzaakt door verstoringen in de eiwitvoorziening. Omdat stikstofdepositie bekendstaat om haar verzurende werking en invloed op de chemische samenstelling van planten, is onderzocht hoe stikstofdepositie en verzuring samenhangen met verlies aan biodiversiteit op de hoge zandgronden.
Het onderzoek richtte zich op drie vragen: (1) via welke mechanismen de bodem–plantinteractie kan worden bijgestuurd om herstel van de voedingsbalans van planten en fauna mogelijk te maken, (2) onder welke omstandigheden een verstoorde voedingsbalans optreedt, en (3) welke herstelmaatregelen kansrijk zijn. Daartoe zijn bodem- en bladkwaliteit van zandgrondbossen geanalyseerd, in relatie tot rupsenvraat bij zomereik, en zijn deze gegevens gekoppeld aan waarnemingen van insecten en vogels en aan bestaande literatuur.
Uit het onderzoek blijkt dat stikstofdepositie leidt tot stikstofrijk blad, maar dat bomen op verzuurde, mineralenarme bodems de stikstof onvoldoende kunnen omzetten in aminozuren en eiwitten. Hierdoor hoopt zogenoemde non-protein stikstof zich op. Dit verstoort de voedselkwaliteit voor insecten en werkt door in hogere schakels van de voedselketen, met negatieve gevolgen voor vogels en andere fauna. Lage rupsenvraat blijkt daarmee geen teken van gezonde bossen, maar juist van ecosysteemverarming.
Voor herstel is een normale stikstofassimilatie in bomen essentieel. Dat vraagt primair om verdere reductie van stikstofdepositie. Aanvullend kunnen maatregelen zoals aangepaste houtoogst of gerichte, langzame mineralenbemesting bijdragen, mits zorgvuldig toegepast. Zonder depositiereductie blijft echter het risico bestaan dat het voedselarme karakter van deze bossen verloren gaat.
