Zoeken
Linkedin Youtube

Duurzame basenrijkdom in natte schraallanden: van proces naar praktijk

Artikel Vakblad natuur bos landschap, juni 2026 tekst Martijn Antheunisse (KWR Water Research Institute), Rudy van Diggelen (Ecological Assessment & Consulting), Willem-Jan Emsens (KMDA – Centre for Research and Conservation), Camiel Aggenbach (Paludosa Research) Natte schraallanden behoren tot de meest karakteristieke habitattypen van ons laagland, maar hun areaal en soortenrijkdom zijn de afgelopen decennia sterk […]

Artikel – Kustontwikkeling en duinnatuur

Inzichten en mogelijkheden van zeewaartse kustuitbreiding en natuurontwikkeling Artikel Landschap 43 (1) Jakolien Leenders, Sjoukje de Lange, Bas Arens & Martijn Antheunisse Het duinlandschap staat onder druk. Stikstofdepositie, verzuring, verruiging en de toenemende vraag naar ruimte voor recreatie beïnvloeden het duinlandschap en beperken de ontwikkelings- en uitbreidingsmogelijkheden voor duinnatuur. Zeewaartse kustuitbreiding, bijvoorbeeld via suppleties, biedt […]

Jaarverslag 2025 van OBN Natuurkennis en UPN

Een nieuwe fase in natuurkennis Het jaar 2025 markeert een belangrijke nieuwe fase voor OBN Natuurkennis en het Uitvoeringsprogramma Programma Natuur (UPN). Met de start van een zesjarige samenwerking tussen LVVN, BIJ12 en VBNE is het bestaande sterke fundament wederom gecontinueerd voor de toekomst van kennisontwikkeling voor natuurherstel in Nederland. Deze nieuwe periode staat niet alleen […]

Gecombineerde bodembehandeling droge bossen

Lopend onderzoek OBN generiek

Dit OBN onderzoek onderzoekt of een combinatie van maatregelen – gedeeltelijke verwijdering van strooisel en toevoeging van kalk en steenmeel – kan bijdragen aan herstel van verzuurde droge bosbodems. Doel is de stikstofbalans en bodemchemie te verbeteren zonder het bodemleven blijvend te schaden. De resultaten moeten duidelijk maken of deze aanpak een effectieve herstelstrategie kan zijn voor stikstofgevoelige boshabitats.

Duurzame basenrijkdom natte schraallanden

Natte, basenrijke schraallanden in Nederland zijn vaak kwetsbaar door verzuring. Onderzoek toont dat niet alleen actuele pH, maar vooral latente verzuringscapaciteit in diepere bodemlagen bepalend is voor duurzaamheid. Hoewel soortenrijkdom vaak stabiel lijkt, nemen karakteristieke soorten af. Hydrologische veranderingen kunnen verborgen zuurvorming activeren. Duurzaam herstel vraagt robuust hydrologisch ingrijpen en vermindering van sulfaat- en nitraataanvoer.

Kennislacunes in De Wieden en De Weerribben

Onderzoek in het kader van het Natura 2000-beheerplan voor De Wieden en De Weerribben toont dat verlaging van fosfor- en stikstofbelasting cruciaal is voor herstel van basenrijke trilvenen. Voldoende calciumaanvoer, hogere zomerpeilen en het voorkomen van droogte zijn essentieel. Nieuwe trilvenen ontstaan nauwelijks; gericht peilbeheer en nutriëntenreductie blijven noodzakelijk voor duurzame instandhouding.

De regulatie van de basentoestand in kwelafhankelijke schraalgraslanden en laagvenen

Herstel van de basentoestand in natte schraalgraslanden blijft in sommige gebieden uit, ondanks gerichte herstelmaatregelen. In acht referentiegebieden is onderzocht welke processen hieraan ten grondslag liggen. In het veld zijn gedurende een jaar de basenverzadiging van humushorizonten, de samenstelling van het bodemvocht en de redoxpotentiaal gemeten. Daarnaast zijn met behulp van een chemisch speciatiemodel berekende waarden gekalibreerd aan veldmetingen.

Kalkmoerassen in het Heuvellandschap

Kalkmoeras (H7230) is in Nederland, België en Duitsland sterk bedreigd door vermesting, verdroging en versnippering. Onderzoek in tien terreinen toont dat herstel en uitbreiding mogelijk zijn bij continu hoge grondwaterstanden en basenrijke omstandigheden. Cruciaal is verdere reductie van nitraat in het grondwater, vooral bij kalkmoeras op veenbodems.

Herstellen van basenrijke venen door het inbrengen van basen

Trilveen is een zeldzaam en soortenrijk laagveentype dat sterk achteruitgaat door verzuring en vermesting. Omdat nieuw trilveen nauwelijks ontstaat, zijn beheermaatregelen noodzakelijk. Onderzoek laat zien dat naast waterhuishouding ook bodemprocessen cruciaal zijn. De rapportage bundelt kennis over maatregelen als inundatie en bevloeiing en biedt water- en natuurbeheerders praktische handvatten voor weloverwogen keuzes.

Herstel van rijkere eikenbossen

Langdurige stikstofdepositie heeft ook in rijkere eikenbossen geleid tot verzuring, nutriëntenonevenwicht en veranderingen in het bodemvoedselweb. Dit onderzoeksrapport beschrijft de actuele systeemtoestand van deze bossen en verkent herstelmogelijkheden. Structureel herstel blijkt beperkt; het perspectief ligt vooral bij het voorkomen van verdere achteruitgang, het behoud van relatief soortenrijke locaties en voorzichtig, goed gemonitord experimenteren, in combinatie met een noodzakelijke daling van stikstofdepositie.

Stervend Achterhaasveld Bos: Aanpak en opties ter verhoging van natuurwaarden

Waternet vroeg OBN Natuurkennis hoe inrichting en beheer van het Achterhaasveld Bos (Den en Esdoorn) in de Luchterduinen geoptimaliseerd kunnen worden nu naaldbos afsterft door langdurige vernatting. Dit beïnvloedt grondwaterkwaliteit en omliggende duinvalleien. Het rapport verkent vier beheerscenario’s, die zijn beoordeeld op kosten, Natura 2000-doelen, biodiversiteit en waterwinning, om beheerders te ondersteunen bij een strategische keuze.

Herstel vogelkers-essenbos in het Lankheet

Het vijfjarige onderzoek (2005–2010) op landgoed Het Lankheet onderzocht herstel van verdroogd Vogelkers-Essenbos via verhoogde kwel. Hydrologie, bodemchemie en humus verbeterden, maar vegetatieherstel verliep langzaam door dispersiebeperkingen. Elzenbroekbossoorten namen toe, oud-bossoorten beperkt. Conclusie: hydrologisch herstel is effectief, maar volledige vegetatieontwikkeling vraagt tijd, nabijgelegen bronpopulaties en aanvullend beheer.

Stuurfactoren voor weerbare laagveensystemen tegen uitheemse rivierkreeft

In dit onderzoek is gekeken welke mogelijkheden natuurbeheerders en waterbeheerders hebben om te werken aan een dergelijk robuust watersysteem. Er is gekeken naar vier potentiële stuurfactoren voor het vergroten van de weerbaarheid van watersystemen tegen uitheemse rivierkreeft onderzocht: (a) voedselbeschikbaarheid en nutriënten, (b) oeverstructuur, (c) predator-prooirelaties en (d) gevoeligheid van waterplanten tegen destructie. Doel van het onderzoek was om meer inzicht te krijgen in de abiotische en biotische factoren en processen die aquatische laagveensystemen minder gevoelig maken voor invasie door rivierkreeften en/of de maximale rivierkreeftenpopulatie in een systeem beperken. Het onderzoek geeft daarmee handvatten voor het herstellen van aquatische systemen.

Randvoorwaarden voor het herstel van kenmerkende en bedreigde soorten in het natte zandlandschap

Het doel van dit onderzoeksproject is om voor de bedreigde soorten van het natte zandlandschap knelpunten te herkennen voor het herstel van de ecosystemen met de bijbehorende soorten. In dit project is gezocht naar groepen van bedreigde soorten met vergelijkbare reacties op herstelmaatregelen of het uitblijven daarvan en is geprobeerd de respons van deze soorten te koppelen aan bepaalde herstelmaatregelen of ecologische condities. De kennis van habitateisen of knelpunten is voor veel soorten nog erg beperkt, of nog te abstract voor vertaling naar toepasbare maatregelen. Voor het overgrote deel van de soorten ontbreekt het aan onderzoek dat gericht is op het vaststellen van knelpunten.

Fosfaattoevoeging heide

Plaggen van heidebodems is veel toegepast als maatregel om de accumulatie van stikstof in de bodem tegen te gaan. Het nadeel van deze maatregel is dat door verwijdering van de organische laag ook een groot deel van de aanwezige P uit het systeem verwijderd wordt.
Een beheeroptie is om plaggen te combineren met een eenmalige bemesting met P, zodanig dat de beschikbare P netto herstelt tot de oorspronkelijke waarden. In dit project is die maatregel onderzocht in een veldexperiment in Nationaal Park de Hoge Veluwe.

Verlanding in laagveenpetgaten

Deze verlanding van petgaten is in veel laagveengebieden gestagneerd. Het doel van dit onderzoek was om mogelijke oorzaken te begrijpen en zo mogelijk maatregelen te bedenken om de verlanding wel weer op gang te brengen. In dit onderzoek is een aantal herstelmaatregelen ingezet om verlanding te stimuleren. Eén daarvan is de inzet van drijvende constructies.

Biochemie en experimentele maatregelen voor het herstel van beekdalvenen

Beekdalvenen zijn moerassen die door grondwater worden gevoed en waar vroeger en/of momenteel veenvorming optreedt. Het doel van dit onderzoek is om te kijken of extra maatregelen (aanvullend op de vernatting van beekdalen) helpen bij het herstel van basenrijke kleine zeggen-slaapmos-vegetaties.

Maaibeheer Carex-weide in Ravensbosch

Staatsbosbeheer heeft een Raad en Daad-advies gevraagd over het maaibeheer van de Carex-weide in Ravensbosch (Zuid-Limburg). Van de maatregelen die worden genomen of op korte termijn genomen worden is het onduidelijk welk maairegime precies het meest wenselijk (tijdstip en frequentie) is ter versterking van het habitattype in het open (en open te maken delen) van het terrein. De onderzoekers constateren dat het huidige beheer (maaien in aug-sept en verwijderen opslag) al heel goed is. Met het oog op klimaatverandering kan een tweede maaibeurt plaatselijk later in het seizoen noodzakelijk zijn. Ook adviseren ze om niet ook nog eens vroeger in het seizoen te maaien en af te voeren.

Herstel heischraal grasland op voormalige landbouwgrond met maaisel en zaden

Heischraal grasland is een ernstig door stikstofdepositie, verdroging en versnippering bedreigd prioritair habitattype, waarvan veel karakteristieke planten soorten op de Rode Lijst staan. Naast het behoud van de laatste 36 hectare goed ontwikkelde droge en vochtige heischrale graslanden, wordt ingezet op uitbreiding van het areaal op voormalige landbouw grond. Na afgraving van de voedselrijke bouwvoor […]