OBN Kennisuur: Beheer van schraallanden in het heidelandschap
Bosverjonging staat op veel plekken onder druk door vraat van wilde hoefdieren. Effectgericht populatiebeheer (Adaptive Impact Management) richt zich niet op aantallen dieren, maar op hun invloed op de vegetatie. Jan den Ouden (Wageningen Universiteit) legt uit hoe monitoring van vraatdruk en bosverjonging hierbij helpt. Sander Teeuwen (Probos) deelt praktijkervaringen met deze aanpak en de toepassing ervan in het bosbeheer.
Pootafdruk in de natuur – De effecten van honden in de natuur
Honden zijn veel aanwezig in Nederlandse natuurgebieden, maar wat zijn de gevolgen voor de natuur? Dit literatuuronderzoek brengt wereldwijd beschikbare kennis samen over de effecten van honden op wilde dieren, gehouden dieren, bodem en water en andere recreanten. Ook wordt onderzocht in hoeverre deze effecten relevant zijn voor de Nederlandse situatie. De resultaten helpen terreinbeheerders bij het beoordelen van mogelijke risico’s.
Duurzame toekomst voor begrazing in aanwezigheid van de wolf
Begrazing bevordert biodiversiteit en helpt waardevolle natuurgebieden te behouden. De terugkeer van de wolf zet deze beheermaatregel onder druk door predatie van grazers. Dit project onderzoekt hoe runderen en paarden weerbaarder kunnen worden tegen wolven, welke rol ras, kuddesamenstelling en groepsgrootte spelen, en wat gedragsveranderingen betekenen voor natuurdoelen en publieksveiligheid. Het doel is duurzame, effectieve begrazing in natuurgebieden met wolven.
Kennismontage en handelingsplan toepassing bufferstoffen in droge verzuringsgevoelige ecosystemen
Onderzoek toont aan dat steenmeel en kalk kunnen bijdragen aan het herstel van verzuurde natuur op zandgronden. De keuze en dosering hangen af van het habitattype en de mate van aantasting. Bufferstoffen verminderen geen stikstofovermaat en kunnen risico’s opleveren voor stikstofbeschikbaarheid en fauna. Een afwegingskader met relevante systeemeigenschappen is daarom essentieel voor een veilige en effectieve toepassing.
OBN Kennisuur: Monitoring van vraat en het effect daarvan op bosverjonging
Bosverjonging staat op veel plekken onder druk door vraat van wilde hoefdieren. Effectgericht populatiebeheer (Adaptive Impact Management) richt zich niet op aantallen dieren, maar op hun invloed op de vegetatie. Jan den Ouden (Wageningen Universiteit) legt uit hoe monitoring van vraatdruk en bosverjonging hierbij helpt. Sander Teeuwen (Probos) deelt praktijkervaringen met deze aanpak en de toepassing ervan in het bosbeheer.
Kenmerkende libellen van zure vennen lijden aan zuurstofgebrek

Typische ‘venlibellen’ als de noordse witsnuitlibel, de venwitsnuitlibel, de maanwaterjuffer en de venglazenmaker hebben het zwaar. Met een combinatie van experimenten en veldwaarnemingen, laten we zien dat de beschikbaarheid van zuurstof een centrale rol speelt in de problemen die deze soorten van zure vennen ondervinden. De idyllische vennen van het Nederlandse heidelandschap spreken al meer […]
Mozaïekbeheer voor weidevogels: evaluatie en mogelijkheden voor optimalisering
Dit rapport evalueert de effectiviteit van mozaïekbeheer voor de kuikenoverleving van weidevogels. De resultaten laten zien dat beheermaatregelen alleen geen garantie bieden voor succes; ook predatie, rust en weersomstandigheden spelen een belangrijke rol. Daarnaast blijkt dat verschillende weidevogelsoorten uiteenlopende beheerbehoeften hebben, waardoor maatwerk noodzakelijk is voor effectief weidevogelbeheer.
Herstelmaatregelen in heideterreinen; invloed op de fauna
Heideterreinen staan onder druk door vermesting, verzuring, verdroging en versnippering. Deze publicatie biedt een integrale aanpak voor herstel, waarbij abiotiek, vegetatie én fauna centraal staan. Beheerders en beleidsmakers vinden praktische richtlijnen voor herstelmaatregelen zoals plaggen, maaien, begrazing en hydrologisch herstel, gebaseerd op wetenschappelijke kennis en praktijkervaring, met ruimte voor maatwerk en duurzame biodiversiteit.
Ruimte voor de noordse woelmuis
Artikel Vakblad natuur bos landschap, voorjaar 2026 De noordse woelmuis staat op de Rode Lijst van zoogdieren in Nederland en is als enige prioritaire soort genoemd in de Habitatrichtlijn. Toch lukt bescherming maar moeilijk. De provincie Zuid-Holland vroeg advies aan het OBN-deskundigenteam fauna hoe zij het leefgebied van de noordse woelmuis op orde kan krijgen. […]
Artikel: Natuurbeheer matchen van soort- en gebiedseigenschappen
Artikel Vakblad natuur, bos, landschap – april 2026 Vogels zijn de best bestudeerde groep in het wild levende, gewervelde diersoorten van Nederland. Toch blijkt het niet gemakkelijk om het natuurbeheer en -beleid zodanig vorm te geven dat we telkens de juiste omstandigheden in het landschap weten te creëren waarin populaties kunnen standhouden of herstellen. Als […]
Statistische analyse van Nederlandse PARTRIDGE-gegevens
Maatregelen uit het PARTRIDGE-project verbeteren de biodiversiteit in Nederlandse akkergebieden. In gebieden met bloemblokken, keverbanken en voedselveldjes komen meer akkervogels en insecten voor dan in referentiegebieden. Vooral broedvogels profiteren zichtbaar. Tegelijk blijven populatietrends van soorten als de patrijs onzeker. Opschaling, variatie in beheer en meer aandacht voor wintervoedsel zijn cruciaal voor blijvend effect.
Jaarverslag 2025 van OBN Natuurkennis en UPN
Een nieuwe fase in natuurkennis Het jaar 2025 markeert een belangrijke nieuwe fase voor OBN Natuurkennis en het Uitvoeringsprogramma Programma Natuur (UPN). Met de start van een zesjarige samenwerking tussen LVVN, BIJ12 en VBNE is het bestaande sterke fundament wederom gecontinueerd voor de toekomst van kennisontwikkeling voor natuurherstel in Nederland. Deze nieuwe periode staat niet alleen […]
Waarom libellen verdwijnen uit Nederlandse vennen: zuurstofgebrek als stille boosdoener
Artikel Nature Today – 11 februari Vennen vormen kleine, natte oases in het anders droge Nederlandse heidelandschap en herbergen een unieke biodiversiteit. Vooral libellen zijn kenmerkend voor deze wateren. Tot circa 2010 waren soorten zoals de maanwaterjuffer, noordse witsnuitlibel en zwarte heidelibel nog algemeen, maar sindsdien is hun aantalsafname groot. In sommige gebieden zijn ze […]
Effectgerichte maatregelen voor het herstel en beheer van faunagemeenschappen van heideterreinen
Het rapport analyseert waarom herstel van heidefauna vaak uitblijft. Historische habitatvernietiging en verzuring en vermesting verstoren voedselkwaliteit en voedselwebben. Hoge stikstofdepositie veroorzaakt fosforlimitatie en nutriëntenonbalans, met negatieve effecten op insecten en hogere trofische niveaus. Gangbaar plagbeheer is vaak ineffectief. Duurzaam herstel vraagt landschapsherstel, behoud van organische stof, lichte bekalking en vooral bronreductie van stikstofdepositie
Fauna in het rivierengebied
Het onderzoek laat zien dat herstel van fauna in het Nederlandse rivierengebied wordt belemmerd door habitatverlies, kwaliteitsproblemen en ontbrekende habitatcombinaties. Door analyse van voorbeeldsoorten en riviertrajecten biedt het rapport handvatten voor faunagerichte natuurontwikkeling op trajectschaal, met robuuste netwerken van sleutelgebieden en stapstenen.
Naar een rode lijst met Groene Stip voor hogere planten in Nederland
Na tien jaar OBN-projecten is onderzocht hoe herstelmaatregelen bijdragen aan behoud van bedreigde plantensoorten. Een evaluatiemethodiek met Groene Stip en tipparade toont dat natte ecosystemen beter herstellen dan droge. De aanpak ondersteunt beleidskeuzes, beheer, prioritering en wijst op noodzaak van brongerichte maatregelen en verdere uitbreiding naar andere soorten en ecosystemen.
Invloed van aantasting en maatregelen op de faunadiversiteit in Korenburgerveen – 2e fase
Dit eindrapport analyseert de effecten van herstelmaatregelen op watermacrofauna in het Korenburgerveen. Herstel leidt op korte termijn tot verstoring en homogenisering, waarbij algemene soorten toenemen en zeldzame soorten verdwijnen. Terreinheterogeniteit en gebufferd water blijken cruciaal voor faunaherstel op lange termijn.
Invloed van aantasting en maatregelen op de faunadiversiteit in Korenburgerveen – 1e fase
Dit rapport beschrijft de eerste fase van OBN-referentieonderzoek in het Korenburgerveen naar het belang van landschappelijke variatie voor watermacrofauna. Ondanks aantasting is het gebied soortenrijk, maar ruimtelijk verstoord. De studie benadrukt het belang van habitatheterogeniteit en verkent dilemma’s rond hydrologisch herstel en faunabehoud.
Extra leefgebied voor de noordse woelmuis in de Nieuwkoopse Plassen
In dit onderzoek is gekeken welke uitbreidingsmogelijkheden er zijn voor geschikt habitat voor de noordse woelmuis. Dit kan door bijvoorbeeld beboste percelen te ontdoen van bomen en struiken, waardoor nieuw noordse woelmuishabitat ontstaat. Verder is een aangepast maaibeheer mogelijk waarbij bepaalde delen, waaronder oeverzones, van het gebied worden uitgerasterd. Ook minder intensief begrazen is een goede optie om geschikt habitat te creëren.
Belang van ruimtelijke gradiënten voor insecten van laagveengebieden
OBN Veldwerkplaats over het belang van ruimtelijke gradiënten voor insecten van laagveengebieden
Vervolgmonitoring Korenburgerveen 2024
In het Korenburgerveen zijn sinds 2000 ingrijpende hydrologische maatregelen genomen om het hoogveen te herstellen. Door regenwater beter vast te houden, waterstanden te stabiliseren en de invloed van voedselrijk water te beperken, is gewerkt aan het herstel van typische hoogveencondities met veenmossen en bijbehorende flora en fauna. Kort na uitvoering van deze maatregelen liet onderzoek zien dat vooral de watermacrofauna sterk veranderde, met name in de meest vernatte delen van het gebied. Twintig jaar later is onderzocht hoe deze veranderingen zich op de lange termijn hebben ontwikkeld. Uit deze vervolgmonitoring blijkt dat de watermacrofauna deels is hersteld en dat sommige locaties weer sterk lijken op de oorspronkelijke situatie. Dit wijst op veerkracht van het hoogveensysteem, zelfs tegen de achtergrond van landelijke achteruitgang van insecten. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat snelle vernatting risico’s met zich meebrengt, omdat niet alle soorten zich even snel kunnen aanpassen.
Functioneel herstel van schraalgraslanden in het droge heidelandschap
Hoe herstel je biodiverse schraallanden in heidegebieden? Dit onderzoek toont het belang van fosfaatverlaging en aangepast beheer.
Stuurfactoren voor weerbare laagveensystemen tegen uitheemse rivierkreeft
In dit onderzoek is gekeken welke mogelijkheden natuurbeheerders en waterbeheerders hebben om te werken aan een dergelijk robuust watersysteem. Er is gekeken naar vier potentiële stuurfactoren voor het vergroten van de weerbaarheid van watersystemen tegen uitheemse rivierkreeft onderzocht: (a) voedselbeschikbaarheid en nutriënten, (b) oeverstructuur, (c) predator-prooirelaties en (d) gevoeligheid van waterplanten tegen destructie. Doel van het onderzoek was om meer inzicht te krijgen in de abiotische en biotische factoren en processen die aquatische laagveensystemen minder gevoelig maken voor invasie door rivierkreeften en/of de maximale rivierkreeftenpopulatie in een systeem beperken. Het onderzoek geeft daarmee handvatten voor het herstellen van aquatische systemen.
Herstel van laaglandbeken door het herintroduceren van macrofauna
Beekherstel heeft op een aantal plekken in Nederland geleid tot een verbetering van de milieuomstandigheden. Desondanks blijft het resultaat biologisch gezien vaak achter omdat veel soorten een beperkt verspreidingsvermogen hebben en de verbeterde beken niet kunnen bereiken. Over de mogelijkheden en het mogelijk succes van herintroductie is nog weinig bekend. Daarom is in deze studie een generiek raamwerk opgesteld voor herintroducties.